MAKALE

Yayın Tarihi: 06.10.2017 Cuma 14:00:03

Bereketli Hilal'in insanlığa armağanı: buğday

Serda ÇOLAK

Bereketli Hilal'in insanlığa armağanı: buğday
Yaklaşık 10 bin yıldır Anadolu topraklarında tarımı yapılan ve insanoğlu için önemli ölçüde ekonomik değer taşıyan buğday, çok sayıda sanayi ürününün ve temel gıdalarımızdan ekmeğin hammaddesini oluşturması bakımından oldukça önemli bir üründür. Arkeobotanik bilgilere göre buğdayın hikayesi, Türkiye’ nin Güney Doğusundan başlayıp, Güneyde Suriye ve Irak’ı Doğuda İran’ ı içine alan bölgede başlar.  Bereketli Hilal Bölgesi adıyla anılan bu bölge, tarımı bin bir sancıyla doğurup, insanlığa sunmuş, buğdayın insanın yaşam biçimine en ince telinden dokunan ve hiç bitmeyecek olan macerasını başlatmıştır.

Dünyada en fazla üretilen bitki olan buğday biyolojik çeşitliliğin en değerli yapı taşlarından biridir. Türkiye’de yaklaşık 2,9 milyon işletme tarafından yılda yaklaşık 20 milyon ton buğday üretilmektedir. Doğu Karadeniz kıyı şeridi dışında ülkemizde hemen her yerde yaygın bir şekilde rastlanabilen buğday en fazla, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yetiştirilmektedir. Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğü 2016 verilerine göre ülkemizde tescilli ekmeklik buğday çeşidi 205 ve makarnalık buğday çeşidi 67’ye ulaşmış durumdadır. 
 
ÜRÜN ADI 2002 2015 2016
Buğday 19.500 22.600 20.600
Arpa 8.300 8.000 6.700
Mısır 2.100 6.400 6.400
Çeltik 360 920 920
Mercimek (kırmızı) 500 340 345
Mercimek (yeşil) 65 20 20
 
Tablo 1: Bazı Tarım Ürünlerinin Yıllara Göre Üretim Miktarı (Bin Ton) (TÜİK, 2016)
BUĞDAYIN BESLENMEDEKİ ROLÜ
Buğday ve buğday ürünleri önemli karbonhidrat kaynaklarının başında gelir ve günlük enerjinin büyük kısmını karşılar. Yeterli ve dengeli beslenmede bir gün içinde alınan kalorinin yüzde 50-55’inin karbonhidrat, yüzde 15-20’sinin protein ve yüzde 25-30’unun yağdan alınması gerekir. Dünyada 94 ülkede 4,5 milyar insanın protein ihtiyacının yüzde 20’si buğday ürünleri tarafından karşılanmaktadır. Türkiye, dünyada en fazla buğday ve buğday ürünü tüketen ülkelerden biridir. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) istatistiklerine göre, Türkiye ve Avrupa Birliği ülkelerinde kişi başına düşen yıllık buğday ürünü tüketimi verileri Tablo 2’ de verilmiştir.
Kişi Başına Buğday Ürünleri Tüketimi (kg/yıl) Toplam Kalori
(kcal/gün)
Buğday ürünlerinden karşılanan kalori (kcal/gün)
Türkiye 173,5 3680 1311
AB Ülkeleri 102,9 3416 772
 

Tablo 2: Türkiye’de Ve Avrupa Birliği Ülkelerinde Buğday Ürünleri Tüketimi
 
 
 
 
KAYNAKLAR

1.Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Ekonomisi Bölümü, 60240, Tokat, GOÜ. Ziraat Fakültesi Dergisi, 2004, 21 (2), 23-38
 
  1. Ulusal Hububat Konseyi Buğday Raporu, Mayıs 2011
 
  1. Gıda Tarım Ve Hayvancılık Bakanlığı BUGEM Faaliyetleri, Mart 2017
 
  1. Türkiye’nin Buğday Atlası,  WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı), İstanbul, Türkiye, Eylül 2016