MAKALE

Yayın Tarihi: 03.07.2017 Pazartesi 13:45:00

Geçmişten günümüze gelen sağlıklı besinler

Perihan Kılıç

Geçmişten günümüze gelen sağlıklı besinler
Yaşamak için yemek mi? Yemek için yaşamak mı? Yaşamak için yemek denildiğinde fizyolojik bir süreç akla gelirken, yemek için yaşamak denildiğinde beslenme kültüründen söz etmek gerekir. İnsanlar hangi yemeği, ne zaman, nerede, kiminle yiyeceğine karar verir ve bu da beslenme kültürünün ortaya çıkmasını sağlamıştır. Türk yemek kültüründe de kuru baklagil, kuru yemiş ve baharatların yeri ayrıdır. Örneğin Aşure denildiğinde paylaşmak, birlikte olmak, şükretmek ve bereket akla gelir. Bölgeler arasında farklılık gösterse de en az 7 malzemeden oluşması gerektiği söylenir. Temel malzemeleri; su, buğday, fasulye, pirinçtir. Süslemek için de ceviz, nar, çam fıstığı ve tarçın gibi meyve ve baharatlar kullanılır.  İşte geçmişten günümüze ulaşan sağlıklı besinler…

Kuru baklagiller

Baklagillerden bakla ve mercimek Orta Asya kökenli olduğu, nohut ve fasulyenin de Anadolu’ya yerleştikten sonra mutfakta kullanıldığı düşünülmektedir. Kuru baklagiller; B ve E vitaminleri ve demir, kalsiyum, bakır, çinko içerir. Aynı zamanda bitkisel protein ve posa kaynağıdır. 100 gramında yaklaşık 20-25 g protein ve 5 g posa bulunur. Posadan zengin beslenme midede hacim kaplayarak doygunluk süresini arttırır ve kan şekerinin dengelenmesini, kan lipit seviyesinin azalmasını sağlar. Böylece kilo kontrolüne de yardımcı olur. Veganlar da gün içinde ihtiyaç duyulan proteini bitkisel kaynaklı besinlerden sağlayabilir. Bunlar baklagiller, yağlı tohumlar, tofu, kinoa, fıstık ezmesi gibi besinlerdir. Esansiyel aminoasitlerden metionin kuru baklagillerde az miktarda bulunur. Yanında tahıl tüketilirse protein kalitesi artmış olur. Aynı zamanda et de ekleyerek protein kalitesini yükseltebilirsiniz. Sağlığımız için haftada 1-2 kez kuru baklagil tüketmeye dikkat etmek gerekir. Ana yemeklerin dışında çorba ve salatalarınıza da ekleyebilirsiniz.

Kuru yemişler

Kuru yemişler içerdiği doymamış yağ asitleri ile kalp sağlığını korur. Meyvenin yanında kuru yemiş tüketirseniz kan şekeri kontrolü sağlamış olursunuz. Ancak kalori ve yağ miktarı fazla olduğu için porsiyon miktarına dikkat etmek gerekir. Hastalıklardan korunmak için bağışıklık sisteminin güçlü olması gerekir. Beslenme programına eklenen antioksidan besinler oksidatif stresten korunmaya yardımcı olur. A, C, E vitaminleri ve selenyum içeren besinler bağışıklık sistemini güçlendirir. Güçlü antioksidanlardan E vitaminini içerir. Omega-3 yağ asitlerinden zengin olan ceviz kalp-damar sağlığının korunmasına yardımcı olur. Triptofan içeriği sayesinde serotonin salınımını arttır. B vitamini ve selenyumdan dolayı da endişeli olmamamızı sağlar. Bu nedenle kuru yemişler ruh sağlımız için de oldukça yararlıdır.



Yemeklerin olmazsa olmazı baharatlar

Baharatlar, Osmanlı Dönemi’nde de yemeklere lezzet vermesi için kullanılırmış. En çok kullanılanlar arasında kimyon, hardal, kişniş, safran ve tarçın bulunurmuş. Yemeklere lezzet verirken kalorisi düşük oluğu için kilo kontrolüne de yardımcı olur. 1 çay kaşığı kekik yaklaşık 3 kaloridir. Tat ve koku vermesinin dışında sağlığa da yararları vardır. Örneğin; zencefil, bal ve limon muhteşem üçlüsü soğuk algınlığı zamanında daha çabuk iyileşmemize yardımcı olur. Curcamin içeren zerdeçalın ise yapılan araştırmalara göre tümör oluşumunu baskıladığı saptanmıştır. Oluşan tümörün de büyüme ve çoğalmasını engelleyici etkisi vardır. Aynı zamanda Alzheimer hastalığına sebep olan beta amiloid plaklarının birikmesi ve oluşmasını da azaltıcı etkisi nedeniyle hastalıktan koruyucu özelliği bulunmaktadır. Sarımsak, antiviral, antibiyotik, antihipertansif, antioksidan, antikoagülan etkilerinin yanında trigliserit ve kolesterol düşürücüdür. Allisin gibi sülfürlü bileşikleri de içermesi nedeniyle kanserden koruyucu etkisi vardır. Sarımsağın tazesi veya kurutulmuşu Türk mutfağında da keskin kokusu, kendine has lezzeti nedeniyle aroma katan baharat olarak tüketilir. Çorbalarda, domatesli-fesleğenli soslarda ve et yemeklerinde kullanılabilir.

Sonuç olarak beslenmenin fizyolojik etkileri dışında kültürel, sosyal, politik ve ekonomik gibi çeşitli alanlara da etkisi bulunmaktadır. Daha kaliteli yaşamak, sağlığımızı korumak için yeterli ve dengeli beslenmek oldukça önemlidir. Bunun için de yasaklarla dolu bir beslenme programı yerine tüm besin ögelerinden porsiyon ölçülerine dikkat ederek tüketmek gerekir.

Fit Piyaz Tarifi

Malzemeler

4-5 yemek kaşığı haşlanmış kuru fasulye

1/2 adet soğan

1 adet domates

1 adet yeşil sivri biber

Marul, maydanoz

Biberiye, kekik

Bir tutam tuz, karabiber

1 tatlı kaşığı zeytinyağı

Yapılışı: Fasulyeleri kaseye koyun. Soğan, domates, biber, marul ve maydanozu piyaz için doğrayıp fasulye ile karıştırın. Başka bir kapta zeytinyağı ve baharatları harmanlayın. Hazırladığınız sosu piyazın üzerine ilave edin. Afiyet olsun.

1 porsiyonun besin değeri

Total kalori: 130 kcal

Karbonhidrat: 11g

Protein: 8 g

Yağ: 6 g