MAKALE

Yayın Tarihi: 07.12.2017 Perşembe 13:30:00

Kilo kaybetme amaçlı gıdalar

Petek Ataman

Kilo kaybetme amaçlı gıdalar

Lif içeren gıdalar, esmer ekmekler, kahvaltılık tahıllar tüketicinin algıladığı gibi düşük enerjili ürünler değildir. Esmer ekmek beyaz ekmeğe göre daha az enerji vermez. Bu ürünlerde vurgulanması gereken; alınan lif, posa ile beraber tokluk hissinin daha uzun sürdüğüdür. Bu durum diyetini yönetmekte güçlük çekenlere katkıda bulunacak, çabuk acıkmamızı engelleyerek ve bağırsaklarımızı etkin çalıştırarak kilo vermemize dolaylı yoldan katkıda bulunacaktır.

Gıda insanların en temel ihtiyacı. İnsanoğlu yaşamını sürdürmek için beslenmek zorunda. Ancak vazgeçilmez ihtiyaç olmasının yanı sıra, bir yandan da yemek yemek son derece keyifli ve bir o kadar sosyal bir etkinlik. Sevdiklerinizle aynı ortamda lezzetli gıdalar tüketmenin tadı da bir başka. Bir de bunlara, içinde bulunduğumuz yüzyılda, özellikle de şehirlerde yaşayan kişilerin hareketsiz yaşam tarzı, bilgisayar başında oturarak geçen saatler eklenince obezite kaçınılmaz bir sorun halini aldı tüm dünyada. Hemen her ülke bu sorundan az ya da çok nasibini alıyor.



Yine çağımızda aslında bir akım da var ki; insanlar artık daha genç, daha estetik, sağlıklı ve zinde olmak istiyorlar. O fazla kiloları istemiyorlar. İşte bu koşullarda yeni ürün grupları geliyor gündemimize: “kilo verme amaçlı, enerjisi kısıtlanmış gıdalar“, “enerjisi veya yağı veya şekeri azaltılmış light ürünler”… Bir de yağ yakıcı ürünler olarak pazarlanan / tanıtılan ürünler var. Yağ yakıcı çaylar, yağ yakıcı bitkiler gibi… Bu ürünlerin ne olduğunu ve nasıl algılamak gerektiğini doğru anlamak tüketiciler açısından son derece önemlidir. Bu yazıda bu ürünler arasındaki kavram kargaşasını gidermeye çalışacağım. Mesajları açık ve net vererek, ürünlerin/gıdaların işlevlerine başka anlamlar yüklemeden yapmaya çalışacağım bunu.

Ancak öncelikle birkaç genel bilgi aktarmakta fayda var: her yaş grubundan insanın sağlıklı bir yaşam için her gün beslenmesinde belirli oranlarda protein, yağ, karbonhidrat, vitamin, mineral, lif v.b. makro ve mikro besin ögelerini tüketmesi gerekir. Tümünün toplamında belli bir enerji alırsınız. Günlük almanız gereken toplam enerji de bellidir. Eğer siz enerjiyi çok alıyor ancak hareketsiz yaşıyor ve harcamıyorsanız harcamadığınız kısmı yağ olarak vücudunuzda birikir. Böyle bir matematik aslında... Kilo vermek istediğinizde kısacağınız tek bir ürün grubu değil, oranlı ve ilkeli olarak tüm enerji kaynaklarından belli bir miktar olmalıdır. Gıda alımında yapılan gerçekçi azaltmaların yanı sıra fiziksel aktivitenin artırılması; enerji dengesini lehinize çevireceğinden kilo vermek daha kolaylaşacaktır.

Lif içeren gıdalar, esmer ekmekler, kahvaltılık tahıllar tüketicinin algıladığı gibi düşük enerjili ürünler değildir. Esmer ekmek beyaz ekmeğe göre daha az enerji vermez. Bu ürünlerde vurgulanması gereken; alınan lif, posa ile beraber tokluk hissinin daha uzun sürdüğüdür. Bu durum diyetini yönetmekte güçlük çekenlere katkıda bulunacak, çabuk acıkmamızı engelleyerek ve bağırsaklarımızı etkin çalıştırarak kilo vermemize dolaylı yoldan katkıda bulunacaktır. Söz konusu ürün gruplarına dönmek gerekirse…



“Kilo verme amaçlı, enerjisi kısıtlanmış gıdalar” bu amaca hizmet etmek için üretilmiş bütünlüklü ürünlerdir. Ne demek bütünlüklü ürün? Tüm besin ögelerini dengeli biçimde, gereği gibi bünyelerinde barındırırlar. Kilo verme amaçlı olduklarından enerjileri gereken miktarda düşürülmüş, ancak dengeli ürünlerdir.

Tüm günlük diyet yerine olanlar var ya da bir öğün yerine olanlar vardır. Bu ürünlerin içermesi gereken enerji, protein, yağ, vitamin ve mineraller mevzuatla belirlenmiştir. Bu ürünlerin etiketinde mutlaka “kilo kontrolü için toplam günlük diyetin yerini alır.” veya “kilo kontrolü için öğün yerini alır.” ifadesi bulunur. Besin ögeleri miktarları ve hazırlama talimatları yer alır. Bu ürünleri tıbbi tavsiye olmaksızın 3 haftadan fazla tüketmemek gerekir. Bu ürünler, metabolizma hızlandırıcı, tüketicinin beklediği şekilde yağ yakıcı bileşenler içeremezler. Etkileri enerji miktarlarının hesaplanmış olmasından ve besin ögelerini dengeli bir biçimde içermelerindendir. Tüketimlerinde beklenen etkinin görülebilmesi için mutlaka talimatlara uymak gerekir.

“Bileşiminde bir amaca yönelik olarak değişiklik yapılmış ürünler (enerjisi veya yağı veya şekeri azaltılmış light ürünler gibi)” ise gıdaların normalde bileşimlerinde bulunan bir besin ögesinin azaltılması, artırılması gibi yöntemlerle amaca uygun hale getirilmiş ürünlerdir. Bu tip bir beyanın kullanılabilmesi için söz konusu ürünün enerji / besin ögesi miktarında, benzer bir ürüne göre en az %30’luk bir azalma sağlanması gerekmektedir. Bu ürünlerin bir kısmı kilo kontrolüne yönelik beslenme programında destek olabilirler bazen. Ancak bu tip ürünlerden beklentimiz de gerçekçi olmalıdır. Bu ürünler kilo kaybına yönelik olarak enerjisi sabitlenmiş ürünler değildir. Enerjide, yağda görece azalmalar sağlanmıştır. Örneğin reçel ürününde enerji hem meyveden (şekeri nedeniyle) hem de ilave şekerden gelir. Reçeli şeker ilave etmeden tatlandırıcı ile ya da şekeri azaltarak ve yine tatlandırıcı ile karıştırarak lezzetini daha düşük enerji ile sağlamak mümkündür. Yağ içeren bir ürünü daha az yağla üreterek de bu etkiyi sağlamak mümkündür. Ancak bir kez daha vurgulamak isterim ki; bu ürünler kilo verme amaçlı bütünlüklü ürünler değil, kilo kontrolüne yardımcı ürünlerdir.



Piyasada bulunan yağ yakıcı (fat burner) tanımıyla satılan veya metabolizmayı hızlandırdığı savunulan bitki çayları veya benzeri ürünler. Gıda maddelerinin bu tür iddialarla satılması yasal olarak mümkün değildir. Bir başka deyişle bu iddialarla satılan ürünler ‘gıda’ tanımı ile satışa sunuluyorsa bir sorun, bir yanıltma var demektir. İlgili ürünlerin her zaman sağlık riski oluşturmaları gerekmez, tüketiciyi yanıltmaktadırlar.

Tüketicilerin bu beyanlarla satılan/tanıtılan/pazarlanan ürünlerin öncelikle hangi kapsamda satıldığını sorgulamaları; kayıtlı/onaylı olup olmadıklarını incelemeleri; bununla da yetinmeyip hangi Bakanlık yetkisinde izinli/kayıtlı ya da onaylı gözüküyor ise o Bakanlık’la iletişime geçerek bilgilerin doğruluğunu teyit etmeleri yerinde bir davranış olacaktır. Genelde tüketicilerin diyette kısıtlama yapmadan bir mucize gibi kilo verme hayalini doyurmaya yönelik ürünlerdir bu tür ürünler. Sonuç olarak aslında bütün gıdalar, ancak özellikle de bu tür insanların hassas olduğu noktalardan yola çıkarak pazarlanan gıdalar mutlaka bilinçle ve bilgiyle tüketilmelidir. Kilo vermek ve obezite sorunu ile yaşamamak sağlık açısından önemli bir karar ve tercihtir. Bu amaçla atılan adımlar da sağlığımızı olumsuz yönde etkilememeli ve bizleri yanıltmamalıdır.