MAKALE

Yayın Tarihi: 17.01.2018 Çarşamba 16:25:00

Pastanın da bir tarihi var

Alperen EKİNCİ

Pastanın da bir tarihi var

Pasta dendiğinde, aklımızda beliren yaş pasta ve kuru pasta görselleri iştahımızı kabartmaya yetiyor bile. Peki ama insan neden pasta yapma ihtiyacı duymuş? İlk yapılan pasta neye benziyordu ve kim tarafından yapıldı? Keyifle okuyacağınızı düşündüğüm pasta adına tarihsel gelişim sürecini sizler için derleyip hazır hale getirdim. Şimdi büyük bir dilim yaş pastayı yanınıza alın ve okumaya başlayın, çünkü canınız çekecek.

Pasta 12.yy sonlarına kadar dayanabilen tarihsel geçmişe sahip bir gıda maddesidir. Esas olarak ekmeklerin üzerinde oynamalar yapılarak ortaya çıkmış bir ürün olsa da, asıl gelişimini ve bugünkü tüketim halini keklerin geliştirilmesiyle yakalamıştır. Keklerin tarihi ise, Antik çağlara dayanmaktadır. İlk yapılan kekler şimdikilerden farklı, balla yapılan ekmeklere benziyorlardı. Fırında pişirme tekniklerini geliştiren ilk medeniyet ise, yine Antik Mısırlılar olmuşlardır. 13.yy'da ise İngilizler kek "CAKE" sözcüğünü kullanmaya başlamışlardır. Modern keklerin ise 17.yy'da (bir başka deyişle pastaların) Avrupa'da pişirilmeye başlandığı belirtilmiştir.

Fırınlamanın gelişimi, rafine yiyeceklerin üretimi (şeker gibi), kalıpların geliştirilmesi, pastacılığın gelişiminde temeli oluşturmaktadır. Eski Yunan ve Romalılarda da pastacılık oldukça gelişmişti. Roma İmparotorluğu'nun çöküşü ile büyük darbe alan pasta üretimi, Amerika'nın keşfi ile tekrar canlılık kazanmıştır. Yeni Kıtanın keşfi Avrupa'da şeker ve kakaonun bollaşmasına sebep olmuş, pastacılık ilerlemiştir. Günümüz pastalarını 19.yy itibariyle Amerika'da görebiliriz. Zengin aileler pasta ustalarını kendi himayelerinde barındırıp, sadece kendilerine hizmet ettiriyor olsa da, şehirli kadınların sosyalleşme eğilimleri, sık sık davetler vermeleri ile bütünleşiyormuş. Bu bayanlar konuklarına değişik pastalar yaparak ikram etmekten hoşlanıyorlarmış. Bu merak, pastacılığın gelişiminde önemli bir yere sahiptir.

Tarihte pastanın yeri Fransız İhtilali döneminde önem kazanmıştır. Sebebi ise, 1789 yılında Fransız Devrimi tüm hızıyla cereyan ederken Paris’teki yoksullar ayaklandılar. Çünkü, yiyecek ekmekleri yoktu. Bu sırada Kraliçe Marie Antoinette “ekmek bulamayanlar pasta yesin” şeklindeki ahmakça öneriyi ortaya attı. Fransız devrimi ile beraber yalnızca kraliyet sarayında çalışan pastacılar işlerini kaybedince, Fransa'nın farklı bölgelerinde dükkanlar açtılar ve pastacılığı yaymaya başladılar. Böylece modern pastacılık Fransa'da yayılmış oldu. Bu hareketin önderi olarak da Şef Aşçı Antonin Careme, Urbain Dubols, İsviçreli Fransız Jules Gouffe, Jullien kardeşler ve Pier Lacam olarak bilinmektedir.

Pastacılık tarihinde en büyük dönüşüm 18.yy oldu. Bu olay Vatel'in ''Krem Şantiyi'' bulmasıydı. 20.yy’da geliştirilmiş makineleşme pasta yapım sektörüne de el atmıştı. Endüstriyel katkı maddelerinin de ürüne eklenmesiyle beraber tat ve pastanın sunuş şekli daha da önem kazanmış hale gelmişti. 1930'lu yıllarda pastacılık ile alakalı kitap yazan Le Notre, yapılması şaşırtıcı derecede kolay reçeteleri bu kitabında sergilemiştir. Günümüzde Lenotre reçetelerine göre hazırlanmış pastalar, leziz kekler ve Fransa'ya özel pasta çeşitleri Paris’te ve Fransa dışındaki Lenotre pasta şubelerinde yaşatılmaya çalışılmaktadır.

Marie Antoinette Fransa Kralı XVI. Louis’nin Eşi

marie antoinette ile ilgili görsel sonucu

‘’Ekmek bulamıyorlarsa pasta yesinler.’’

Dikkat ederseniz önemli günlerimizde hep finali pasta ile yaparız. Doğum günlerinde, evlilik yıldönümlerinde, düğünlerde, vaftiz törenlerinde, cenazelerde (hristiyan geleneklerinde), davetlerde… İnsanlar en keyifli günlerinde hep pastaların yanında olmak istemişlerdir. Demek ki, pastalar gerçekten çok özel yiyeceklerdir. Tatları, görünüşleri insanları mutlu etmektedir. Pastaların üzerlerinin sayılarla, kelimelerle, şekillerle süslenmesi onların değerlerini daha da artırmıştır. Mesela doğum günü kutlamalarında pastaların üzerine 1800’lü yıllarda "Many Happy Returns Of The Day" yazılırmış. 1920 yılında "Happy Brithday To You" şarkısının meşhur olması ile pastaların üzerine "Happy Brithday" yazılmaya başlanmıştır. Pastalar ile güncellik ve mutluluk iç içedir. Antik dünyada da ekmek ve kek dini seromonilerde kullanılırmış.

Törenlerde pasta yenmesi Antik çağlardaki dinsel ritüellere dayanmaktadır. Keklerin şekilleri ise, genellikle yuvarlak oluyormuş. Bunun sebebi, yine dinsel sebeplerden, ay ve güneşin dönemsel şekillerini yansıtması ile bağlantılıymış. Ayrıca yuvarlak şekil yaşamın döngüsel doğasını sembolize edermiş. Özellikle güneş ve ayı. Çinliler dolunay şeklinde, Ruslar ise güneş şeklinde hep dinsel sebeplerle özel günlerde pişirirlermiş. Alışılmış pastane konseptinin dışında daha modern ve kişiye özel hizmet sunan butik pastacılık, pastacılığın tasarımsal boyutunu oluşturmaktadır. Başta İstanbul olmak üzere, Türkiye’de hızla gelişerek adından söz ettiren bu sektörü en iyi açıklayan tanım ise, şüphesiz “Haute-Couture” pasta üretimidir.

Fransa ve Amerika başta olmak üzere, diğer ülkelerde geçmişi daha eskiye dayanan ve Türkiye’de pastacılık sektörünün yeni kulvarı olarak adlandırılan butik pastacılık, gelen talep doğrultusunda, kişiye özel hazırlanarak yaratıcılığın sınırını zorlamaktadır.